kapłaństwo

Sakrament Kapłaństwa

Sakrament kapłaństwa jest jednym z siedmiu sakramentów ustanowionych przez Chrystusa i należy do tzw. sakramentów w służbie wspólnoty. Jego istotą jest włączenie mężczyzny do szczególnej posługi w Kościele – jako diakona, kapłana lub biskupa. Osoba przyjmująca ten sakrament zostaje konsekrowana, czyli poświęcona służbie Bogu i wspólnocie wierzących.

Już w czasach apostolskich widzimy początki tej posługi. W Dziejach Apostolskich (Dz 6,6) opisano, jak Apostołowie wybrali siedmiu mężów, aby pełnili posługę diakonów. Zostało to dokonane przez modlitwę i włożenie rąk – gest, który po dziś dzień pozostaje podstawową formą udzielania święceń. Także w listach św. Pawła do Tymoteusza (1 Tm 4,14; 2 Tm 1,6) mowa jest o udzielaniu urzędów kościelnych przez nałożenie rąk. Ta tradycja nieprzerwanie trwa w Kościele katolickim, gdzie święcenia udzielane są przez biskupów, następców Apostołów.

Posługi w Kościele: diakonat, prezbiterat, episkopat

Sakrament kapłaństwa obejmuje trzy stopnie: diakonat, prezbiterat (kapłaństwo) oraz episkopat (biskupstwo). Każdy z nich ma swoje specyficzne zadania i odpowiedzialności.

Biskup to najwyższy stopień sakramentu kapłaństwa. Jako następca Apostołów i członek kolegium biskupiego, biskup kieruje diecezją, czyli lokalnym Kościołem. Jest odpowiedzialny za głoszenie słowa Bożego, celebrowanie sakramentów, zwłaszcza bierzmowania i święceń, oraz za życie liturgiczne i braterską służbę wobec wiernych. Biskup posiada pełnię władzy święceń i jako jedyny może udzielać święceń kapłańskich i biskupich.

Kapłani (prezbiterzy) są najczęściej spotykaną formą duchowieństwa. Zostają oni wyświęceni do współpracy z biskupem i sprawowania sakramentów w parafiach. W jego imieniu prowadzą wspólnoty parafialne, głoszą Ewangelię, nauczają, udzielają sakramentów: Eucharystii, pokuty, namaszczenia chorych, chrztu oraz asystują przy zawieraniu małżeństwa. Ich zadaniem jest także troska o ubogich i jedność wspólnoty parafialnej. Wyrazem tej misji jest m.in. sprawowanie Mszy Świętej, często wspólnie z innymi kapłanami (tzw. koncelebracja).

Diakoni to duchowni, którzy również otrzymują święcenia, ale nie mają władzy sprawowania Eucharystii ani sakramentu pokuty. Ich zadania to przede wszystkim posługa Słowa, pomoc w liturgii, udzielanie chrztu, asystowanie przy zawieraniu małżeństw, a także troska o biednych, chorych i potrzebujących. Diakonat może być etapem przejściowym przed święceniami kapłańskimi, ale istnieje również tzw. diakonat stały, dostępny również dla żonatych mężczyzn.

Charakter sakramentu kapłaństwa

Święcenia kapłańskie są sakramentem, który wyciska niezatarte znamię duchowe – są niepowtarzalne i nieodwołalne. Oznacza to, że raz przyjęty sakrament kapłaństwa trwa na zawsze, nawet jeśli ksiądz zrezygnuje z aktywnej posługi. W Kościele katolickim obowiązuje również celibat, czyli dobrowolne zobowiązanie do życia w bezżenności. Celibat nie jest narzucony, lecz świadomie i dobrowolnie przyjęty przez mężczyznę, który pragnie całkowicie oddać się Bogu i ludziom. Tradycja celibatu sięga IV wieku.

Szczególnym wydarzeniem w życiu nowo wyświęconego kapłana są prymicje, czyli pierwsza Msza Święta, którą odprawia on zazwyczaj w swojej rodzinnej parafii. Udział w uroczystości święceń biorą inni kapłani, którzy również nakładają ręce na wyświęcanych, dając znak jedności w kapłaństwie.

Życie zakonne i instytuty życia konsekrowanego

Oprócz duchowieństwa sakramentalnego, w Kościele istnieje również życie konsekrowane, realizowane w zgromadzeniach zakonnych oraz instytutach świeckich. Zakony powstają z potrzeby świadczenia dobra – odpowiedzi na konkretne potrzeby czasów i ludzi. Kiedy zgromadzenia odchodzą od swojego pierwotnego charyzmatu, mogą zanikać. W ich miejsce często powstają nowe, zgodnie ze słowami Jezusa: „Kto trwa we Mnie, a Ja w nim, ten przynosi owoc obfity” (J 15,5).

Zakony mogą być męskie lub żeńskie, a także habitowe (z widocznym strojem zakonnym, np. Franciszkanki, Brygidki) lub niehabitowe (np. Honoratki).

Zakony męskie dzielą się na:

• kleryckie (tylko zakonnicy-kapłani, np. Trynitarze),
• laickie (bez święceń kapłańskich, np. Albertyni),
• klerycko-laickie (mieszane, np. Redemptoryści, Paulini, Franciszkanie).

Pod względem formy życia duchowego wyróżnia się:

• zakony kontemplacyjne – skupiające się na modlitwie (np. Karmelitanki, Bernardynki),
• zakony czynne – poświęcone działalności apostolskiej (np. Salwatorianie),
• zakony kontemplacyjno-czynne – łączące modlitwę i pracę (np. Elżbietanki, Uczennice Boskiego Mistrza).

Inną formą życia konsekrowanego są instytuty świeckie. Osoby w nich zrzeszone składają śluby czystości, ubóstwa i posłuszeństwa, ale żyją w świecie, bez wspólnoty zakonnej. Przykładem takiego instytutu jest Instytut Służebnic Ołtarza.